Argonath- Posągi Królów

Argonath były ogromnymi posągami wyrzeźbionymi w skale. Przedstawiały dwóch władców Gondoru, synów Elendila, Isildura i Anariona. Rzeźby wyznaczały wejście do królestwa. Zbudowano je w wąskim wąwozie, który prowadził do północnego brzegu jeziora Nen-Hithoel na Anduinie. Argonath powstało około 1340 roku Trzeciej Ery za panowania Romendacila II i stanowiło północną granicę Gondoru.

Posągi zwano również Kolumnami Królów, Wrotami Argonath, Wrotami Królów i Wrotami Gondoru. Pierwsza nazwa rzeźb, Argonath, była prawdopodobnie rzeczywistą nazwą westronśką, a w każdym razie powszechnie używaną i najbardziej rozpowszechnioną. Posągi przetrwały upływ lat, więc Drużyna Pierścienia płynąc z nurtem Anduiny mogła je podziwiać.

Osgiliath- Cytadela Gwiazd

Osgiliath zwane Cytadelą Gwiazd zostało wybudowane jako pierwsza stolica Gondoru. Miasto wzniesiono na obu brzegach Anduiny, pomiędzy dwiema twierdzami- Minas Ithil (później Minas Morgul) i Minas Anor (później Minas Tirith). Osgiliath upadło po raz pierwszy podczas Waśni Rodzinnej, kiedy to Gondorczycy kłócili się o władzę w królestwie. Wówczas miasto spalono, a największy gmach, Kopułę Gwiazd, zniszczono. W 1636 roku wybuchła Wielka Zaraza, która zabiła większość ocalałych z wojny domowej mieszkańców. Po epidemii miasto całkowicie opustoszało i pozostałe niezamieszkane aż do Czwartej Ery. Dwór królewski przeniesiono do Minas Anor (później Minas Tirith). W 2475 roku Trzeciej Ery Osgiliath zostało zajęte przez orków z Mordoru, a po krótkim czasie odbite przez Boromira- syna Denethora II, który wówczas był namiestnikiem Gondoru. Po tym ataku miasto przekształcono w fort, gdzie stacjonowały wojska Gondoru aż do końca Wojny o Pierścień. W ten sposób Osgiliath uczyniono ostatnią linią obrony Minas Tirith przed najazdem Mordoru.

Cytadela Gwiazd została ponownie zaatakowana ze wschodu w czerwcu 3018 roku Trzeciej Ery. Zburzono wtedy ostatni most na Anduinie, a wschodnia część miasta dostała się w ręce Saurona. Zachodnia część fortu przetrwała do marca 3019 roku- wówczas strażnicy z Ithilien bronili reszty Osgiliath. Musieli się jednak wycofać pod naporem orków. Faramir, brat Boromira, pod presją ojca próbował odbić miasto, ale poniósł klęskę. Ocalał jako jedyny, doznał jednak poważnych obrażeń i przeżył tylko dzięki leczniczym umiejętnościom Aragorna. Osgiliath zbudowano z białego kamienia podobnie jak pozostałe budowle w Gondorze. Miasto leżące u stóp rzeki było piękne w dniach swej chwały. Tu znajdował się główny palantir, jeden z widzących kamieni, ale zaginął podczas pożaru Osgiliath w trakcie Waśni Rodzinnej. Porwany przez bystry nurt Anduiny nigdy nie został odnaleziony. Nie ma wzmianek o odbudowie miasta w Czwartej Erze, można jednak przypuszczać, iż król Elessar nakazał odnowić Cytadelę Gwiazd. 

Helmowy Jar- Twierdza Rohanu

Helmowy Jar był jedyną twierdzą Rohanu. To w nim ludność cywilna i armia szukały ratunku, gdy w kraju panowała wojna. Twierdza przetrwała aż do Wojny o Pierścień, kiedy to została znacznie zniszczona przez armię Uruk-Hai. Powstała w krętym wąwozie u stóp Trójroga, trzech górskich szczytów Ered Nimrais, czyli Gór Białych. Helmowy Jar nosił swą nazwę od Helma broniącego się tu w latach 1758-1759 Trzeciej Ery. Wówczas nazwano tak cały wąwóz wraz z fortyfikacjami. Najważniejszym punktem był Rogaty Kasztel zbudowany na Rogatej Skale- czarnej iglicy wznoszącej się z północnego urwiska Helmowego Jaru. Wejście do wąwozu zabezpieczał mur zwany Helmowym Murem, był on wysoki na 20 stóp i na tyle szeroki, że spokojnie mieścił w poprzek cztery osoby. Miał jednak swój słaby punkt, jakim był otwór u podstawy, przez który wypływał potok. To przez ten właśnie przepust dwukrotnie wdarli się do Helmowego Jaru Uruk-Hai podczas oblężenia grodu w Trzeciej Erze, kiedy to Rohanem rządził król Theoden.

W Helmowym Jarze rozciągały się przestronne pieczary zwane Aglarondem, czyli Błyszczącymi Jaskiniami. To w nich chroniły się kobiety, dzieci i starcy. Armia zajmowała Rogaty Kasztel i Helmowy Mur. Wierzono, że nieprzyjaciel nigdy nie zajmie grodu, jeśli ten będzie broniony. Tak było z Helmem, gdy schronił się w wąwozie przed Dunlendingami i Theodenem uciekającym przed Uruk-Hai. Ta wiara w potęgę twierdzy była źródłem nadziei dla Rohirrimów, zarówno ludności cywilnej jak i żołnierzy. Nazwa Rogatego Kasztelu pochodziła stąd, że gdy zagrano na rogu w wieży grodu, wówczas jego dźwięk rozbrzmiewał w całym wąwozie. Helmowy Jar został zbudowany przez Gondor w czasach jego chwały, co tłumaczy, dlaczego twierdza była kamienna i potężna, jako że Rohan nigdy nie wznosił takich budowli. W czasach pokoju gród służył królom za siedzibę. 

Edoras- Stolica Rohanu

Edoras było stolicą Rohanu. Miasto zbudowano na wzgórzu pośród równin, a w oddali widoczne było pasmo Gór Białych. Nazwa w języku Rohirrimów oznaczała dziedzińce. Przed główną bramą rozciągał się cmentarz- dwa rzędy kurhanów, gdzie pochowano królów z pierwszej i drugiej dynastii. Miasto było otoczone fosą i cierniowym wałem, który był potężny i ostro zakończony. Wzdłuż szerokiej, kamiennej drogi prowadzącej na wzgórze powstały domostwa, gdzie mieszkali Rohirrimowie. Na wzniesieniu natomiast zbudowano dwór królewski zwany Meduseld, co oznacza Złoty Dwór. Powstał on w 2969 roku z rozkazu Brega. Otaczały go trawy, a do środka prowadziły szerokie schody i taras, na którym stały ławy. Wrota prowadziły do głównej sali, u szczytu której znajdował się królewski tron. Komnata ta była ogromna i bez wątpienia służyła za miejsce audiencji i uczt. To tutaj toczyło się życie królewskiego dworu. Za główną salą musiały być rozmieszczone mniejsze komnaty dla króla, rodziny królewskiej i służby. W pobliżu Złotego Dworu zbudowano zbrojownie i stajnie.

Edoras zostało w przeważającej części zbudowane z drewna, toteż nie miało znaczenia militarnego. Ludność cywilna i król nie mogli bronić się przed najeźdźcą w stolicy, dlatego zbudowano Helmowy Jar- twierdzę zdolną przetrwać każdy niemal szturm. Samo Edoras sprawiało raczej wrażenie osady na wzgórzu aniżeli reprezentacyjnej stolicy, ale Rohan nigdy nie słynął z okazałych budowli. Rohirrimowie od wieków tworzyli budynki niskie i drewnianie, w przeciwieństwie do Gondoru, który wznosił kamienne twierdze. Edoras było kwintensencją rohańskich tradycji- miasto było skromne i niepozorne, a jednak praktyczne i wygodne. Tacy też byli jego mieszkańcy, którzy ponad wszelkie ozdoby i zbytki cenili sobie spokój, uprawę ziemi i hodowlę koni. Edoras przetrwało Wojnę o Pierścień, choć gdyby Theoden poniósł klęskę pod Minas Tirith, miasto miało służyć Eowinie do ochrony. Wątpliwe jednak by księżniczka długo zdołała bronić się w stolicy.

Szare Przystanie- Ostatnia Podróż Elfów

Szare Przystanie zostały założone w I roku Drugiej Ery przez Cirdana, budowniczego okrętów. Nazywane w języku sindarińskim Mithlond; stanowiły miasto i port, z którego statki odpływały do Valinoru. Powstały by elfowie, którzy opuścili Valinor mogli powrócić do domu. Cirdan czuwał w nich aż do Czwartej Ery, kiedy to ostatni biały statek zniknął za horyzontem. Szare Przystanie położone były u nasady Zatoki Lhun. Były celem ostatniej podróży elfów i symbolem ich zmierzchu w Śródziemiu. Pod koniec Trzeciej Ery większość z nich opuściła swe siedziby i udała się do Mithlondu. Jedynie nieliczni elfowie pozostali wówczas w Śródziemiu. Często można było wtedy ujrzeć w Eriadorze kolumny tych pięknych istot wędrujących na zachód ku morzu. Wraz z nadejściem Czwartej Ery skończył się czas elfów i musieli oni opuścić Śródziemie-   Szare Przystanie opustoszały i nigdy już żaden statek nie wypłynął z tego portu.

Mithlond był położony tuż nad brzegiem morza, po obu stronach wąskiego przesmyku. Budynki były białe i monumentalne, przypominające budowle Gondoru. Tu Cirdan budował swe okręty i odprawiał swych pobratymców w ostatnią podróż. Tu zmierzała Arwena po opuszczeniu Rivendell i tu ostatecznie dobiegła końca Trzecia Era- gdy Powiernicy Pierścieni; a więc Galadriela, Elrond, Gandalf i Frodo; odpłynęli ostatnim białym statkiem. Szare Przystanie przesycone były nostalgią i smutkiem, panowała w nich atmosfera pożegnania. Bez wątpienia było to piękne miejsce, ale od początku swego istnienia było tylko przystankiem na drodze do Valinoru. 

Rivendell- Ostatni Przyjazny Dom

Rivendell, zwane Imladris, powstało w 1696 roku Drugiej Ery tuż po upadku Ost-in-Edhil, miasta elfów położonego w Eregionie. Wówczas Elrond poprowadził swych pobratymców na północ i w Ukrytej Dolinie założył ostoję Rivendell. Odtąd władał nią aż do opuszczenia Śródziemia w 1421 roku Trzeciej Ery. Imladris stało się ważnym punktem na mapie, ponieważ Elrond udzielał pomocy każdemu przedstawicielowi Wolnych Ludów, nawet krasnoludom. To w Rivendell stacjonowały wojska Ostatniego Przymierza przed wyruszeniem do Mordoru; tu wychował się Aragorn i schronienie znajdowali krewni Isildura; tu rozkwitała miłość Elessara i Arweny. Imladris walczyło również z Angmarem, zapewniając bezpieczeństwo w Eriadorze. Rivendell było miejscem obrad Białej Rady (drugie spotkanie w 1251 roku Ery Shire'u); miejscem odpoczynku dla kompanii Thorina Dębowej Tarczy i domem dla starego Bilba. Tu Frodo został uleczony przez Elronda po ataku Nazgula na Wichrowym Czubie i tu odbyła się narada w sprawie Pierścienia Władzy, podczas której powołano Drużynę Pierścienia. 

Rivendell było nazywane Ostatnim Przyjaznym Domem. Dzięki uprzejmości Elronda każdy wędrowiec mógł znaleźć tam schronienie i strawę. Pan Imladris chętnie udzielał pomocy i dzielił się swą wiedzą. Ostoja powstała w Ukrytej Dolinie, miejscu schowanym przed oczami Nieprzyjaciela. Dotrzeć tam mogli tylko Ci, którzy znali drogę. Dolina obfitowała w wodospady i drzewa, a budynki zostały zbudowane w typowym dla elfów stylu- subtelne konstrukcje, witrażowe sklepienia i misterne wzory nadawały temu miejscu magicznego charakteru. Z licznych tarasów i otwartych pomieszczeń rozciągał  się wspaniały widok na całą dolinę. Podczas Wojny o Pierścień Rivendell było jednym z niewielu bezpiecznych miejsc w Śródziemiu. Tu na zakończenie wojny oczekiwała Arwena, by wkrótce potem wyruszyć do Minas Tirith i tu został przekuty Narsil dla Aragorna. Imladris odegrało istotną rolę w historii Śródziemia i było miejscem dla wielu ważnych wydarzeń.

Minas Tirith- Białe Miasto

Minas Tirith, zwane również Białym Miastem ze względu na kolor murów, było stolicą Gondoru- Królestwa Ludzi. Gondor został założony rok po zagładzie Numenoru i wraz z Arnorem (położonym w Eriadorze) tworzył Królestwa Na Wygnaniu. Minas Tirith powstało tuż po założeniu kraju i pierwotnie znane było jako Minas Anor- Wieża Zachodzącego Słońca. Miasto było strażnicą mającą chronić Gondor przed dzikimi ludźmi zamieszkującymi doliny Gór Białych. Ulegało wielokrotnym przebudowaniom, tak że miasto w Trzeciej Erze nie przypominało już tego, które wzniesiono za rządów Anariona, syna Elendila. Minas Tirith z biegiem lat odgrywało różne role w królestwie- z początku było strażnicą, później letnią rezydencją królewską, aż w końcu stało się stolicą Gondoru i głównym miastem-twierdzą. Gdy upadło Minas Ithil (miasto położone w Ithilien, siedziba Isildura), zmieniono nazwę Minas Anor na Minas Tirith, czyli Wieżę Straży. 

Minas Tirith było miastem potężnym i wspaniałym. Zostało wzniesione przy górskim zboczu i składało się z siedmiu poziomów. Na samym szczycie wznosiła się majestatyczna Wieża Ectheliona, w której spoczywał Palantir. Miasto było symbolem dawnej potęgi Numenoru i kunsztu Ludzi Zachodu. Przed królewskim pałacem rosło Białe Drzewo, które symbolizowało władzę króla. Po śmierci Isildura, który nie pozostawił po sobie żadnego potomka, zwiędło ono i uschło, ponieważ Gondor stracił prawowitego władcę na wiele długich lat. Nastała Era Namiestników, którzy zastępowali zaginionego króla, jednak nie byli w stanie przywrócić Białemu Drzewu życia. Był to zmierzch Minas Tirith. W Trzeciej Erze Białe Miasto stało się celem ataku Saurona, który chciał zrównać je z ziemią, by król nie mógł powrócić do stolicy. Podczas Wojny o Pierścień armie Mrocznego Władcy oblegały miasto, nieomal doprowadzając je do zagłady. Od klęski uratowało je przybycie Rohanu i Nieśmiertelnej Armii z Dwimorbergu.

Minas Tirith zostało odbudowane przez Aragorna, gdy ten zasiadł na tronie Gondoru. To w Białym Mieście miała miejsce koronacja Elessara i jego ślub z Arweną. Po powrocie króla Białe Drzewo odżyło i znów kwitło, symbolizując odzyskaną chwałę. W Minas Tirith znajdowały się Domy Uzdrowień, miejsce przeznaczone dla chorych i rannnych (tam właśnie leczono z ran Eowinę i Faramira, i tam młodzi poznali się i zakochali w sobie), oraz Domy Umarłych, gdzie mieściły się grobowce królów i namiestników.